Tìm kiếm tin tức

Chung nhan Tin Nhiem Mang

Tạo lập nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm đúc đồng Huế
Lượt đọc 28933Ngày cập nhật 03/11/2015
Làng nghề đúc đồng đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân

Thành phố Huế nổi tiếng với làng nghề đúc đồng, tập trung chủ yếu tại phường Thủy Xuân và phường Phường Đúc. Việc khôi phục và phát triển làng nghề đúc đồng ở tỉnh Thừa Thiên Huế cùng với việc khôi phục các làng nghề hoàn toàn phù hợp với chủ trương và chính sách của Đảng và nhà nước hiện nay cũng như của chính quyền địa phương. Một dự án liên quan đến vấn đề này đã được triển khai thực hiện nhằm phát triển một ngành nghề thủ công truyền thống có giá trị văn hóa, góp phần tạo thương hiệu sản phẩm làng nghề đúc đồng trên thị trường trong nước cũng như ở nước ngoài.

   Hiện nay, toàn tỉnh Thừa Thiên Huế có 27 nghề, nhóm nghề và 110 làng nghề. Tuy nhiên, nội lực của các làng nghề nói chung còn yếu, quy mô sản xuất nhỏ, công nghệ sản xuất lạc hậu, các thiết bị cũ chắp vá, thiếu đồng bộ; khả năng cạnh tranh hàng hoá của các làng nghề trên thị trường còn thấp, các làng nghề truyền thống thiếu thông tin về thị trường tiêu thụ và chưa có chiến lược xây dựng, phát triển thương hiệu; ngoài ra, các làng nghề hiện đang làm gia tăng ô nhiễm môi trường. Điều đó khiến nhiều làng nghề hoạt động kém hiệu quả và có nguy cơ không tồn tại. Một trong những nghề thủ công truyền thống lâu đời và nổi tiếng ở Việt Nam là làng nghề đúc đồng. Sự thăng trầm của các làng nghề truyền thống gắn với quá trình phát triển kinh tế-xã hội và ý thức bảo tồn, gìn giữ các giá trị truyền thống văn hóa của người dân tỉnh Thừa Thiên Huế.
   Ngày nay trước cơ chế thị trường nhiều ngành nghề và làng nghề truyền thống bị mai một dần, việc khôi phục và phát triển nghề, làng nghề truyền thống là yêu cầu bức xúc nhằm phát huy nội lực khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Huế, văn hóa dân tộc.  
Chính vì vậy, việc thực hiện dự án “Tạo lập nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm đúc đồng Huế” do Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì là việc làm cần thiết và cấp bách. Đây là tiền đề nâng cao uy tín của làng nghề và sản phẩm làng nghề đúc đồng trên thị trường trong và ngoài nước, giải quyết những vấn đề còn ách tắt, khó khăn của làng nghề, nâng cao hiệu quả kinh tế và xã hội trong sản xuất hàng công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.

Hội thảo khoa học thuộc dự án "Tạo lập nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm đúc đồng Huế"


   Dự án được thực hiện với mục tiêu tạo lập được nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm đúc đồng của làng nghề đúc đồng thành phố Huế và sử dụng công cụ sở hữu trí tuệ phục vụ việc xây dựng thương hiệu góp phần phát triển sản xuất, kinh doanh và kinh tế-xã hội của địa phương. Theo đó nhãn hiệu tập thể đúc đồng Huế được bảo hộ, góp phần duy trì danh tiếng sản phẩm đúc đồng Huế và nâng cao đời sống người dân vùng sản xuất, kinh doanh sản phẩm (bao gồm Phường Thủy Xuân và Phường Đúc, thành phố Huế).
   Nghề đúc đồng bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ XVIII, trải qua một thời gian dài tồn tại và phát triển, các nghệ nhân đúc đồng đã góp phần làm nên những nét đẹp, bản sắc riêng của một số làng nghề đúc đồng. Ở miền Bắc có các vùng đúc đồng nổi tiếng như Cầu Nôm (Hà Bắc), Ngũ Xá (Hà Nội), ở miền Trung các làng nghề đúc đồng như Thạch Lâm (Hà Tĩnh), Phan Xá, Hoàng Giang (Quảng Bình), Cam Lộ (Quảng Trị), Phường Đúc (Huế), Phước Kiều (Quảng Nam), Bích Liên (Quảng Ngãi). Vào miền Nam, một số địa phương vẫn còn duy trì nghề đúc.
   Làng nghề đúc đồng Huế ra đời có nguồn gốc từ tổ chức của những người thợ thuyền phong kiến Nguyễn. Theo thời gian tên gọi Phường Đúc được dùng làm tên địa phương chỉ vùng đất chạy dọc theo đường Bùi Thị Xuân cách trung tâm thành phố Huế 3km về phía tây nam. Nghề đúc đồng là một trong những nghề thủ công truyền thống lâu đời và nổi tiếng ở kinh đô Huế. Nhiều sản phẩm của người thợ đúc đồng Phường Đúc khi xưa đã trở thành những kiệt tác di sản trong kho tàng văn hóa vật thể kinh thành Huế như: Vạc đồng ở Đại Nội (1659-1684), Chuông chùa Thiên Mụ (1710), Cửu Đỉnh đặt trước Thế Miếu (1835-1804), Cửu Vị Thần Công đặt trước Ngọ Môn (1803-1804), Chuông chùa Diệu Đế (1846) và rất nhiều các vật dụng thờ cúng bằng đồng. Các chùa ở Huế cũng có rất nhiều tượng phật bằng đồng với niên đại thuộc đầu thế kỷ XX qua bàn tay tài hoa của những nghệ nhân và người thợ Phường Đúc. Trải qua hơn 300 năm hình thành và phát triển, với những biến cố của kinh thành Huế và thăng trầm của lịch sử, những người thợ đúc đồng Huế vẫn truyền đời giữ lửa nghề cho đến hôm nay.
Ngoài các sản phẩm truyền thống đặc trưng (đồ thờ cúng) như: lư đồng, bát hương, tam sự, ngũ sự, chuông, cồng, chiêng… Các sản phẩm lưu niệm tinh xảo bằng đồng cũng được sản xuất phục vụ người yêu văn hóa trưng bày và khách du lịch như: tượng danh nhân, trống đồng, bình hoa, các biểu tượng văn hóa tiêu biểu của Huế và đất nước.
   Với bề dày lịch sử phát triển và những tác phẩm mang tính nghệ thuật, làng Đúc đồng Huế gắn liền với lịch sử phát triển của người dân Thừa Thiên Huế. Đây không chỉ là một địa chỉ thú vị cho khách du lịch, cho những nhà đầu tư trong và ngoài nước mà còn là nguồn động viên tích cực cho việc nâng cao tay nghề cũng như tạo hưng phấn, lòng tự hào về nghề của những thợ đúc đồng.
Qua quá trình khôi phục và phát triển, đến nay các hoạt động sản xuất của làng nghề đúc đồng trên địa bàn Thừa Thiên Huế đã có một số chuyển biến tích cực. Các hộ sản xuất trong các làng nghề bước đầu có chuyển biến trong tổ chức sản xuất kinh doanh, tìm kiếm thị trường, có một số mẫu mã mới phục vụ du lịch, thờ cúng, lưu niệm... Một số cơ sở của làng nghề đúc đồng cũng mạnh dạn đầu tư, tăng năng lực sản xuất, chú ý đến thương hiệu của cơ sở và chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, các dịch vụ phục vụ làng nghề đã đưa vào khai thác. Bước đầu đã hình thành và đưa vào khai thác một số tour du lịch tham quan làng nghề đúc đồng phường Phường Đúc và phường Thủy Xuân.
   Tuy nhiên, công tác khôi phục và phát triển nghề, làng nghề truyền thống còn chậm. Sự phát triển nghề và làng nghề chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của địa phương, thu nhập của người làm nghề còn thấp, ít sản phẩm có sức cạnh tranh và có thương hiệu trên thị trường. Các sản phẩm phục vụ du lịch, xuất khẩu còn ít và đơn điệu về chủng loại. Công nghệ và thiết bị còn lạc hậu, thô sơ, quy mô sản xuất còn nhỏ bé.  
Qua quá trình điều tra khảo sát cho thấy hiện nay trên địa bàn phường Thủy Xuân và Phường Đúc hiện có 50 cơ sở đúc đồng đang hoạt động. Như vậy, so với tổng hợp điều tra khảo sát thực trạng làng nghề của Hội Nghề đúc truyền thống Huế năm 2005 với 61 cơ sở tham gia hoạt động sản xuất thì số cơ sở năm 2013 đang có xu hướng giảm số lượng cơ sở. Một số cơ sở của các nghệ nhân lớn tuổi làng nghề đúc đồng Huế nghỉ làm hoặc cơ sở sản xuất được chuyển lại cho con cháu trong gia đình quản lý.
   Trong quá trình sản xuất, các nghệ nhân phải mất nhiều thời gian cho quá trình sản xuất, đòi hỏi tính kiên nhẫn, sự khéo tay, tính thẩm mỹ và sự chịu khó cao, đây cũng là đặc điểm chung của làng nghề truyền thống. Với những yêu cầu như trên đối với người thợ làng nghề nên những lớp thợ trẻ hoặc các thanh niên trong làng nghề có xu hướng tìm ngành nghề khác. Phần lớn những thành viên con cháu trong các cơ sở đúc có xu hướng chọn những nghề khác để sinh sống thay vì theo nghề. Ngoài ra thị trường sản phẩm trong những năm gần đây gặp nhiều khó khăn cũng là yếu tố dẫn đến sự suy giảm số cơ sở sản xuất trong thời gian điều tra. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm về số lượng cơ sở sản xuất của làng nghề.
   Một số cơ sở sản xuất như cơ sở Nguyễn Văn Sính, Nguyễn Thanh Minh, Nguyễn Văn Khôi… chuyên sản xuất sản phẩm thờ cúng như tượng Phật và sản phẩm nghệ thuật như đại hồng chung. Mặt hàng chính của các cơ sở trên chủ yếu là 2 chủng loại này. Do đặc điểm sản phẩm tượng Phật và Đại hồng chung có kích thước lớn nên hầu hết các cơ sở trên đều có sự đầu tư về thiết bị và nhân lực. Khảo sát cho thấy các cơ sở sản xuất nhỏ thường là các cơ sở có tiềm lực yếu, người chủ các cơ sở trên thường là thợ học việc đã ra nghề, một số ít cơ sở sản xuất nhỏ do những người trẻ tuổi làm chủ. Hầu hết các cơ sở trên chỉ hoạt động cầm chừng. Trong quá trình sản xuất do không có nhiều lựa chọn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm hoặc gặp khó khăn về vốn thì họ ngưng sản xuất và làm thuê cho các cơ sở khác hoặc chuyển nghề.
   Các cơ sở sản xuất vừa là những hộ gia đình sản xuất dựa trên nguồn nhân lực gia đình, sản xuất chủ yếu vào các mặt hàng có lợi nhuận cao như đại hồng chung, chuông gia trì, tượng phật… theo đơn đặt hàng. Sản phẩm các cơ sở này còn là các đồ mỹ nghệ tuy nhiên số lượng không nhiều. Các cơ sở này thường tuyển thêm nhân công từ các cơ sở khác khi có đơn đặt hàng lớn.
   Sự phát triển làng nghề đúc đồng ở Phường Đúc và Thủy Xuân thời gian qua chưa thực sự bền vững, sức cạnh tranh yếu. Nhiều cơ sở sản xuất thiếu thông tin về thị trường, một số cơ sở vừa sản xuất vừa là đầu mối trung gian buôn bán sản phẩm. Các sản phẩm sản xuất ra chưa được gắn nhãn hiệu. Do vậy các cơ sở thậm chí là cơ sở có quy mô sản xuất lớn còn gặp khó khăn trong việc hợp tác làm ăn với các thị trường lớn, chưa ký hợp đồng trực tiếp nên bị ép giá và không chủ động được sản xuất. Công nghệ sản xuất còn lạc hậu, sản xuất theo kinh nghiệm nên mẫu mã sản phẩm còn ít. Giá thành nguyên vật liệu cao kết hợp yếu tố các sản phẩm làm bằng thủ công nên giá thành bán ra cao. Chính những điều này khiến thu nhập của người lao động trong làng nghề thường thấp, không ổn định nên họ chưa thực sự gắn bó với công việc.
   Các thợ lành nghề có nhiều kinh nghiệm của các cơ sở vừa sau một thời gian làm chung thì có xu hướng tách riêng, thành lập các cơ sở nhỏ mang tính chất gia đình và tiến hành sản xuất tại nhà. Tuy nhiên trong quá trình sản xuất do sản xuất không ổn định, quy mô sản xuất phân tán nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết, khả năng tiêu thụ sản phẩm không tốt, nguồn vốn kinh doanh còn ít nên sau một thời gian sản xuất riêng, một số thợ lành nghề này quay trở lại làm việc cho các cơ sở lớn hơn. Điều này góp phần làm biến động nhân lực tại các cơ sở sản xuất tại làng nghề.
   Việc khôi phục và phát triển nghề đúc đồng ở tỉnh Thừa Thiên Huế cùng với việc khôi phục các làng nghề là phù hợp với chủ trương và chính sách của Đảng và nhà nước. Trong thời gian qua, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đã ban hành Quyết định số 1698/QĐ-UBND ngày 14/7/2006 về việc quy định tạm thời tiêu chuẩn làng nghề tỉnh Thừa Thiên Huế, đồng thời đã chỉ đạo Sở Công thương xây dựng đề án “Khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống, làng nghề và ngành nghề tiểu thủ công nghiệp tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2015”. Trong đó, làng nghề đúc đồng ở Huế là một trong năm nhóm nghề, làng nghề truyền thống ưu tiên tập trung khôi phục và phát triển. Và đến năm 2013, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 725/QĐ-UBND ngày 16/4/2013 về việc công nhận làng nghề, làng nghề truyền thống tỉnh Thừa Thiên Huế, trong đó có làng nghề đúc đồng Huế.
   Cùng với chính sách khôi phục và phát triển làng nghề là xu thế hội nhập kinh tế đang ngày càng đòi hỏi các sản phẩm có chất lượng tốt, giá cả ổn định. Chính vì vậy, vấn đề đặt ra cho sản phẩm của làng nghề đúc đồng Huế là phải tạo lập được nhãn hiệu và chỗ đứng trên thị trường trong nước cũng như ở nước ngoài nhằm góp phần phát triển một ngành nghề thủ công truyền thống có giá trị văn hóa, lịch sử góp phần tạo việc làm, đảm bảo ổn định và nâng cao thu nhập cho các cộng đồng dân cư mà đặc biệt là một số lượng lớn lao động trên địa bàn.
   Với mục đích khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống, đa số các cơ sở đã đóng góp nhiều ý kiến về tên gọi nhãn hiệu tập thể. Một số tên nhãn hiệu tập thể như: “Đúc đồng Huế”, “Nghề đúc Huế” hoặc “Đúc đồng truyền thống Huế” được các cơ sở đặt vấn đề để chọn lựa với biểu tượng đặc trưng của nhãn hiệu là Đại hồng chung hoặc Cửu đỉnh.

Cơ sở đúc đồng Nguyễn Văn Viện


   Qua kết quả hội thảo khoa học về dấu hiệu nhận diện nhãn hiệu tập thể, hội nghị đã thống nhất tên nhãn hiệu tập thể là “Đúc đồng truyền thống Huế” với tỷ lệ đồng ý 100%, thay vì “Đúc đồng Huế” hoặc “Nghề đúc Huế” do các tên nhãn hiệu này chưa phản ánh hết các sản phẩm cũng như quá trình phát triển của làng nghề đúc đồng.
   Theo ThS Trần Tuấn, chủ nhiệm dự án, với các thế mạnh vốn có của làng nghề đúc đồng Huế như các sản phẩm đồ nghi lễ nổi tiếng (chuông, lư, tượng…), quy trình kỹ thuật được đảm bảo, đã tạo được các sản phẩm kỹ thuật cao cho thị trường kén chọn. Kết hợp với các thế mạnh hiện nay như sản phẩm có chất lượng, đã đúc thành công các sản phẩm có trọng lượng lớn. Do vậy, logo của nhãn hiệu tập thể phải thể hiện rõ nét đặc trưng cuả làng nghề gắn liền với lịch sử phát triển của đất cố đô.
   Để đánh giá khả năng đăng ký bảo hộ của nhãn hiệu tập thể Hội Nghề Đúc truyền thống Huế, đơn vị chủ trì đã tiến hành thủ tục tra cứu trước khi chính thức nộp đơn. Kết quả tra cứu cho thấy nhãn hiệu có khả năng được chấp nhận bảo hộ tổng thể khi nộp đơn đăng ký nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm thuộc nhóm 06.
   Dự án đã góp phần nâng cao ý thức về việc duy trì, phát triển và gìn giữ thương hiệu vốn có của làng nghề đúc đồng Huế thông qua quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể “Đúc đồng truyền thống Huế”, qua các phóng sự, chuyên đề và tờ rơi sản phẩm. Kết quả dự án tạo cơ sở cho việc mở rộng các hội viên sử dụng nhãn hiệu tập thể, nâng cao ý thức của các hội viên về lợi ích và trách nhiệm cuả việc sử dụng nhãn hiệu tập thể Hội Nghề đúc truyền thống Huế cũng như điều kiện để sử dụng nhãn hiệu tập thể này.
   Dự án góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn việc sử dụng nhãn hiệu tập thể cho các sản phẩm của làng nghề truyền thống nói riêng và lĩnh vực sở hữu trí tuệ nói chung. Việc xác lập và đăng ký nhãn hiệu tập thể cho các sản phẩm của làng nghề đúc đồng Huế có tác dụng nâng cao giá trị của sản phẩm mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người sản xuất.
   Võ Minh

Ngày 17/01/2015, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 111/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch phát triển nghề truyền thống và làng nghề trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2020, định hướng đến năm 2025. Theo đó, làng nghề đúc đồng Huế của phường Thủy Xuân và Phường Đúc cũng được quy hoạch và gắn với phát triển du lịch, đồng thời chọn lọc, phát triển các ngành nghề và làng nghề có hiệu quả kinh tế cao và gắn với việc bảo vệ môi trường.
 

 

    gửi mail   in
Các tin khác
Xem tin theo ngày